MASAK Nedir? Ne İş Yapar? MASAK Açılımı, Görev ve Yetkileri

Günümüz ekonomisinde paranın dolaşımı hızlandıkça, bu akışın güvenliğini sağlamak da hayati bir önem taşıyor. Banka hesap hareketlerinizde, kripto para borsalarında veya büyük ölçekli ticari işlemlerde karşınıza çıkabilecek en önemli kurumlardan biri MASAK‘tır. Peki, sıkça duyduğumuz bu kurum tam olarak neyi denetler ve vatandaş olarak sizi nasıl etkiler? İşte MASAK hakkında bilmeniz gereken tüm detaylar, görevler ve yasal süreçler.

MASAK Nedir? MASAK Açılımı Nedir?

MASAK, yani Mali Suçları Araştırma Kurulu, Türkiye’de kara para aklama, terörün finansmanı ve finansal suçlarla mücadele eden en yetkili kamu kurumudur. 1996 yılında 4208 sayılı Kanun ile kurulmuş ve 1997 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Finansal sistemin güvenliğini sağlamak, şüpheli para hareketlerini tespit etmek ve suçu kaynağında engellemek amacıyla faaliyet gösterir. MASAK, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı olarak çalışır ve hem kamu kurumlarıyla hem de bankalar, finans kuruluşları ve özel sektörle koordinasyon içindedir.

MASAK bir kolluk kuvveti (polis/jandarma) değildir; finansal verileri toplayan, analiz eden ve savcılıklar ile kolluk kuvvetlerine “finansal istihbarat” sağlayan kilit bir kurumdur.

Tarihsel Gelişim

MASAK, Türkiye’nin uluslararası standartlara uyum sürecinin bir yansıması olarak doğmuştur. Kurumun oluşumu, uluslararası para aklama ile mücadele çabaları çerçevesinde şekillenmiştir.

• 1996: Temellerin Atılması (4208 Sayılı Kanun)- MASAK, 19 Kasım 1996 tarihinde kabul edilen 4208 sayılı “Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun” ile kurulmuştur. Bu kanun, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde “kara para” kavramının hukuki bir metne girdiği ilk önemli adımdır. Kurum, doğrudan Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde bir ana hizmet birimi olarak yapılandırılmıştır.
• 1997: Faaliyetlerin Başlaması– Kurum, gerekli ikincil mevzuat çalışmalarını tamamlayarak 17 Şubat 1997 tarihinde resmen faaliyetlerine başlamıştır. İlk etapta bankalar ve finans kurumlarından gelen şüpheli işlem bildirimlerini analiz etmeye odaklanmıştır.
• 1998: Uluslararası Üyelik (EGMONT Grubu)– MASAK, dünya genelindeki finansal istihbarat birimlerinin (FIU) oluşturduğu Egmont Grubu’na üye olmuştur. Bu üyelik, Türkiye’nin sınır ötesi kara para aklama trafiğini izleyebilmesi için diğer ülkelerle bilgi paylaşımı yapmasının önünü açmıştır.
• 2006: Modern Dönem ve 5549 Sayılı Kanun– Mevcut yasaların yetersiz kalması üzerine, 18 Ekim 2006’da 5549 sayılı “Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun” yürürlüğe girmiştir. Bu yasa ile MASAK’ın yetkileri genişletilmiş; “Terörün Finansmanı” kavramı görev tanımına net bir şekilde eklenmiştir. Kimlik tespiti ve şüpheli işlem bildirimi zorunlulukları daha katı hale getirilmiştir.
• 2013: Terörizmin Finansmanı ile Mücadele– 6415 sayılı “Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun” kabul edilmiştir. Bu kanunla birlikte, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları uyarınca malvarlığının dondurulması gibi kritik mekanizmalar MASAK’ın koordinasyonuna verilmiştir.
• 2016 – 2019: Dijitalleşme ve Genişleme– Terör örgütlerinin finansal kaynaklarının kurutulması sürecinde MASAK, operasyonel gücünü artırmıştır. Bilgi işlem altyapısı yenilenmiş ve diğer kamu kurumlarının veri tabanlarına erişim yetkisi maksimize edilmiştir.
• 2021: Kripto Varlık Düzenlemeleri– Mayıs 2021’de yayımlanan yönetmelikle, Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar (Kripto Borsaları) MASAK yükümlüsü kapsamına alınmıştır. Dijital paralar üzerinden yapılabilecek anonim transferlerin denetim altına alınması hedeflenmiştir.

📌 MASAK, statik bir kurum değildir. FATF (Financial Action Task Force-Mali Eylem Görev Gücü) tarafından yayınlanan tavsiye kararlarına göre Türkiye’nin mevzuatı sürekli güncellenmektedir.

MASAK Ne İş Yapar? Görev ve Sorumlulukları

1. Şüpheli İşlem Bildirimlerini (ŞİB) İncelemek: MASAK’ın en önemli veri kaynağı Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) mekanizmasıdır. Bankalar veya finans kuruluşları, bir müşterinin işleminde yasa dışı bir amaçtan şüphelenirse (örneğin; geliriyle orantısız para girişi, kaynağı belirsiz fonlar), durumu derhal MASAK’a bildirmek zorundadır. MASAK bu bildirimleri:
   • analiz eder
   • sınıflandırır
   • risk skorlaması yapar
   • gerekirse savcılığa iletir
2. Para Aklama İle Mücadele: İllegal gelirlerin meşru ekonomiye karıştırılmasının önlenmesi için sürdürülen tüm önlemler MASAK’ın önceliğidir. Kurum, şüpheli işlemler üzerinden şüpheli şahısları ve şüpheli ekonomik ilişkileri ortaya çıkarır.
3. Terör Finansmanı Önleme: Terör örgütlerinin finansman kaynaklarını tespit eder ve bu kaynakların kesilmesi için gereken adımları atar. Uluslararası terör grupların finansal yapılarını analiz eder.
4. İstihbarat Toplama ve Analiz: Finansal verileri sürekli izler ve analiz eder. Şüpheli işlem bildirimleri üzerinden trend analizleri yapar, riskli sektörlere dikkat çeker ve önceden tahmin edilemeyen modus operandi’ları ortaya çıkarır.
5. Uluslararası İşbirliği: FATF, Egmont Grubu gibi uluslararası yapılarla iş birliği yapar, yabancı mevzuatla uyum içinde çalışır ve diğer ülkelerin finansal istihbarat kurumlarıyla istihbarat paylaşımında bulunur.
6. Kapsamlı Risk Odaklı Yaklaşım: Yükümlü kurumları risk düzeylerine göre sınıflandırır ve yüksek riskli kurumları yoğun şekilde denetler. Sektörel analizlerle genel hedefleri belirler, stratejik önlemler alır.
7. Finansal Veri Analizi:
   • Para transferleri
   • Kripto varlık işlemleri
   • Uluslararası transferler (SWIFT vb.)
   • Hesap hareketleri
8. Kapasite Geliştirme: Yükümlü kurumların çalışanlarına eğitim programları düzenler, sektörlerin bilinç düzeyini artırır ve para aklama ile mücadelenin önünü açar.

MASAK’ın Yetkileri Nelerdir?

Kapsam ve Uygulama: MASAK Kimleri İzler?

MASAK’ın kontrolü altındaki yükümlü kurumlar ve kişiler oldukça kapsamlıdır. Kurum, finansal sistemin hemen hemen her noktasında varlık gösterir ve riskli alanlara özel dikkat sarf eder.

• Finansal Kurumlar: MASAK’ın en yoğun takibi altındaki grup bankalardır. Merkezi bankalar, kalkınma ve yatırım bankaları, katılım bankaları ve diğer finansal kurumlar MASAK’ın sürekli izleme altındadır.
• Sigorta ve Reasürans: Sigorta ve reasürans şirketleri, sigorta emeklilik şirketleri MASAK’ın kapsamı içindedir. Bu kurumlar da şüpheli işlem bildirimi yapmakla yükümlüdür.
• Sermaye Piyasası: Menkul kıymet yatırım fonları, portföy yönetim şirketleri, sermaye piyasası aracı kurumları ve değerli maden tüccarları MASAK’ın izleme alanında yer alır.
• Ticari ve Diğer Yükümlü Kurumlar:
  • Finansal kiralama ve faktoring şirketleri
  • Katılım finansal kiralama ve faktoring şirketleri
  • Halka açık anonim şirketler
  • Kamu iktisadi teşebbüsleri
  • Serbest meslek uygulama mensepleri
  • Halka açık dernek ve vakıflar.
• Daha Fazla Yükümlü Kurumlar:
  • Şans oyunları teşebbüsleri
  • Esnaf ve sanatkarlar odaları
  • Ticaret borsaları ve sanayi borsaları
  • Halka açık aile kurumları
  • Mülkiyeti belirsiz taşınmaz satışı.

MASAK, her sektördeki yükümlü kurumları sürekli olarak izler, şüpheli işlemler üzerinden tespit edilen riskleri sektör bazlı analiz eder ve genel politikalar oluşturur. Kurum, risk odaklı bir yaklaşımla yüksek riskli sektörleri yoğun şekilde takip eder ve önlemlerini buna göre şekillendirir.

MASAK Süreci Nasıl İşler?

1. Şüpheli işlem gerçekleşir.
2. Banka/kurum ŞİB (Şüpheli İşlem Bildirimi) yapar.
3. MASAK veriyi analiz eder.
4. Risk değerlendirmesi yapılır.
5. Gerekirse dosya oluşturulur.
6. Savcılığa sevk edilir.
7. Adli süreç başlar.

Sık Sorulan Sorular

1. MASAK herkesi inceler mi?
   • Hayır. MASAK rastgele inceleme yapmaz. İnceleme süreci genellikle şu durumlarda başlar:
     • Şüpheli işlem bildirimi varsa
     • Olağan dışı para hareketleri varsa
     • Risk profili oluşmuşsa
     • Kurum raporlarıyla şüphe doğmuşsa.
   • Yani MASAK, veri temelli ve risk odaklı çalışır.
2. MASAK banka hesaplarını görebilir mi?
   • Evet.MASAK, yasal yetkileri kapsamında:
     • Hesap hareketlerini
     • Transfer geçmişini
     • İşlem kaynaklarını
     • Para giriş-çıkışlarını
       inceleyebilir.
3. MASAK kripto paraları izliyor mu?
   • Evet. Türkiye’de kripto varlık platformları MASAK yükümlüsüdür. MASAK;
     • Kripto borsalarını denetler
     • Şüpheli transferleri izler
     • Kara para aklama riskini analiz eder
     • Cüzdan hareketlerini raporlatır.
4. MASAK incelemesi nasıl anlaşılır?
   • Şüpheli işlem bildirimi yapıldığı, müşteriye asla söylenmez. Bu “tipping off” (bilgi sızdırma) yasağı kapsamındadır ve suçtur. Yani MASAK incelemesi kişiye doğrudan bildirilmez. Ancak dolaylı belirtiler fark edebilirsiniz:
     • Hesap bloke edilmesi
     • Banka bilgi talebi
     • Belgeli açıklama istenmesi
     • Transfer kısıtlamaları
     • Şüpheli işlem bildirimi uyarıları.
5. MASAK incelemesi ne kadar sürer?
   • MASAK incelemelerinin net bir süresi yoktur; dosyanın kapsamına ve karmaşıklığına göre değişir. Basit incelemeler birkaç ayda sonuçlanabilirken, karmaşık örgütlü suç incelemeleri 1-2 yıl sürebilmektedir. Hesaba konulan tedbir (bloke) süresi ise kanunen sınırlandırılmıştır ancak savcılık kararıyla uzatılabilir.
6. Vatandaşlar MASAK’a ihbar yapabilir mi?
   • Evet, vatandaşlar da kara para aklama veya terörün finansmanı şüphesi taşıyan durumları MASAK’a ihbar edebilirler. İhbarlar, “e-Devlet” üzerinden veya MASAK’ın resmi web sitesindeki ihbar kanalları aracılığıyla yapılabilir. İhbarcının kimliği yasalar gereği gizli tutulur.